Wat de IBCS-standaard inhoudt, waarom steeds meer finance-teams ermee werken en hoe een balans en winst-en-verliesrekening volgens IBCS er in de praktijk uitziet.
Leg drie maandrapportages van drie verschillende bedrijven naast elkaar en je ziet drie verschillende talen. Het budget is blauw, oranje of gestreept. Vorig jaar staat links, rechts of helemaal niet. Rood betekent ‘ongunstig’, ‘kosten’ of gewoon ‘de tweede reeks’. Vaak verschilt het zelfs binnen één rapportage van pagina tot pagina.
Voor wie de rapportage maakt, is dat een detail. Voor wie hem leest, kost het elke keer tijd en aandacht. IBCS lost dat op met een eenvoudig idee: spreek af hoe je cijfers laat zien, en houd je daar overal aan.
In dit artikel leg ik eerst uit wat IBCS is en waarom het werkt. Daarna laat ik zien hoe ik de standaard heb toegepast in een template voor de balans en de winst-en-verliesrekening. Tot slot ga ik in op de koppeling met RGS, het Referentie Grootboekschema dat veel boekhoudpakketten al gebruiken.
IBCS staat voor International Business Communication Standards. Het is een verzameling praktische regels voor het ontwerpen van rapportages, dashboards en presentaties. De basis is gelegd door de Duitse hoogleraar Rolf Hichert, die al vanaf de jaren negentig onderzocht waarom zoveel managementrapportages slecht te lezen zijn. Tegenwoordig wordt de standaard beheerd door de IBCS Association, een organisatie zonder winstoogmerk, en is hij vrij te gebruiken.
De vergelijking die vaak wordt gemaakt, is die met muzieknotatie of bouwtekeningen. Een musicus hoeft niet bij elk muziekstuk opnieuw uit te zoeken wat een noot betekent. Een aannemer leest elke bouwtekening op dezelfde manier. IBCS wil hetzelfde bereiken voor bedrijfscijfers: wie de notatie één keer kent, leest elke rapportage meteen.
De standaard is opgebouwd rond zeven groepen regels, samengevat in het woord SUCCESS:
Het meest herkenbare deel van IBCS is de notatie. Dit zijn de afspraken die je in elke IBCS-rapportage terugziet:
Werkelijk (AC) donkergrijs, vorig jaar (PY) lichtgrijs, plan of budget (PL/BU) een open vlak met rand, prognose (FC) gearceerd.
Groen is gunstig, rood is ongunstig. Wat gunstig is, hangt af van de regel: hogere omzet is groen, hogere kosten zijn rood.
Tijd loopt horizontaal (maanden van links naar rechts). Categorieën zoals kostensoorten staan verticaal onder elkaar.
Elke grafiek vermeldt wat, waar, wanneer en in welke eenheid. Je hoeft nooit te raden of iets in euro's of duizenden is.
IBCS maakt een rapportage niet per se mooier. Het maakt hem wel sneller en betrouwbaarder te lezen. In de praktijk zie ik vier voordelen:
Voor accountantskantoren wegen deze voordelen nog zwaarder. Een kantoor maakt periodieke rapportages voor tientallen klanten, vaak door verschillende medewerkers en uit verschillende administraties. Zonder vaste afspraken krijgt elke klant een net iets andere rapportage, en dat kost aan beide kanten tijd. Met één IBCS-template verandert dat op vijf punten:
Het mooie is dat dit schaalt. Het datamodel, met de vertaling van het rekeningschema naar de indeling van W&V en balans, bouw je één keer per boekhoudpakket. Daarna is een nieuwe klant vooral een kwestie van koppelen en controleren. Met dat datamodel als basis staat de rapportage voor een nieuwe klant er in één dag.
IBCS is ook een handige checklist om bestaande rapportages tegen het licht te houden. Dit zijn de fouten die ik het vaakst tegenkom:
Om te laten zien hoe IBCS er in de praktijk uitziet, heb ik een template gemaakt voor de twee overzichten die elke ondernemer kent: de winst-en-verliesrekening en de balans. Het voorbeeld draait op fictieve cijfers van een installatiebedrijf, maar de opbouw is direct toepasbaar op een echte administratie.
Open het voorbeeld op volledig scherm →
De template volgt de vraag die een directeur of controller zich elke maand stelt: hoe staan we ervoor, waar wijken we af en waardoor komt dat?
Het voorbeeld is met behulp van AI gebouwd. Ik heb vastgelegd wat de template moet doen: de indeling van de W&V en balans, de berekeningen van afwijkingen en kerncijfers, de IBCS-regels en de werking van de filters. AI heeft op basis daarvan de code geschreven. Daarna heb ik de uitkomsten gecontroleerd, de cijfers laten aansluiten en waar nodig bijgestuurd.
Dat is ook de les: AI is een krachtig gereedschap om snel tot een werkend resultaat te komen, maar de kwaliteit hangt af van degene die weet hoe het hoort. Zonder kennis van financiële verslaggeving en IBCS had dit voorbeeld er heel anders uitgezien.
Minstens zo belangrijk als de kennis van degene die de AI aanstuurt, is het datamodel eronder. AI rekent met wat je aanlevert. Is het rekeningschema niet goed ingedeeld, sluiten grootboek, periodes en budget niet op elkaar aan of betekent ‘brutomarge’ in het ene rapport iets anders dan in het andere, dan bouwt AI net zo snel een rapportage die er overtuigend uitziet maar de verkeerde cijfers toont.
Daarom begin ik altijd bij het datamodel: één plek waarin de indeling van W&V en balans, de periodes, het budget en de definities van kerncijfers eenduidig zijn vastgelegd. Dat is het fundament waar zowel de rapportage als de AI op bouwt.
Staat dat datamodel, dan is een rapportage als deze in één dag te bouwen. Waar het vroeger weken kostte om een nette W&V- en balansrapportage op te zetten, staat er nu binnen een dag een werkende versie op je eigen cijfers.
Voor een echte toepassing koppel ik de template aan je boekhouding, bijvoorbeeld Exact Online of Twinfield, en zet ik het rekeningschema om naar de indeling van de W&V en balans. Werkt je administratie met RGS, dan gebruik ik die codes als basis; daarover hieronder meer. Budget, eigen kerncijfers en indelingen zoals disciplines of vestigingen voeg ik toe. Dat kan in Power BI of als webrapport, afhankelijk van wat het beste past. Met een goed datamodel als basis is dat in één dag gebouwd.
Wie met financiële standaarden werkt, komt naast IBCS ook XBRL, SBR en RGS tegen. Ze worden vaak in één adem genoemd, maar ze beantwoorden een andere vraag. XBRL, SBR en RGS regelen welke cijfers waar horen en hoe je ze foutloos aan derden levert, zoals de KVK, de Belastingdienst en de bank. IBCS regelt hoe je cijfers aan mensen laat zien. Het een vervangt het ander dus niet: je hebt ze allebei nodig, voor twee verschillende lezers.
Een RGS-code begint met een B voor de balans of een W voor de winst-en-verliesrekening, gevolgd door groepjes van drie letters. Elk groepje voegt een niveau toe. WBedAut staat bijvoorbeeld voor vervoerskosten, en WBedAutOpa voor de operationele leasing van auto's en andere vervoermiddelen die daaronder valt. Die opbouw is handig: met één eenvoudige regel, ‘alles wat begint met WBedAut’, breng je alle onderliggende rekeningen in één keer onder de juiste rapportageregel.
RGS wordt ondersteund door alle grote boekhoudpakketten voor het MKB, waaronder Exact Online, Twinfield, AFAS, SnelStart en e-Boekhouden. Exact Online doet zelf al suggesties voor de juiste code per grootboekrekening. Bij Twinfield staat RGS in een aparte rapportagestructuur, maar het principe is hetzelfde.
Een koppeling tussen RGS en IBCS is logisch en zelfs sterk. RGS geeft elke grootboekrekening een vaste betekenis, daarop leg je één standaard indeling van de W&V en balans vast, en die indeling toon je volgens IBCS. Neem de rekening voor de leasekosten van de bussen in het voorbeeld hierboven:
4200 Leasekosten bussen, het eigen rekeningnummer van het bedrijf.
WBedAutOpa: operationele leasing van auto's en andere vervoermiddelen.
Wagenparkkosten, via de bovenliggende code WBedAut voor vervoerskosten.
Een regel in de W&V met werkelijk, vorig jaar en budget, de afwijking in groen of rood en een plek in de resultaatbrug.
RGS is een indeling voor verslaggeving, geen stuurinstrument. Omzet per discipline, de marge per project of de productiviteit van monteurs zitten er niet in. Die komen uit kostenplaatsen, projecten en andere bronnen. Daarom gebruik ik RGS als vaste basis en laat ik eigen indelingen ernaast bestaan. In het voorbeeld zie je dat terug in de omzet per discipline, die uit de kostenplaatsen komt.
Wel moet de codering in de administratie gevuld en gecontroleerd zijn. Een rekening zonder RGS-code of met de verkeerde code komt op de verkeerde regel terecht, en dan toont ook de mooiste IBCS-rapportage een verkeerd beeld. Ook hier is het datamodel dus de basis: staat de RGS-codering, dan staat de IBCS-rapportage er in één dag.
IBCS vraagt geen grote investering. Het vraagt vooral discipline: een paar afspraken over notatie en opbouw, en die overal volhouden. Het resultaat is een rapportage die je niet hoeft uit te leggen, zodat er meer tijd overblijft voor de vraag die ertoe doet.
Wil je weten hoe dit eruitziet met jouw eigen cijfers? Bekijk de pagina over balans en W&V volgens IBCS, of stuur me een bericht via het formulier hieronder.
Stuur een bericht en ik reageer binnen één werkdag. Geen verplichtingen, wel eerlijk advies. Gevestigd in Limburg, landelijk inzetbaar.
Liever mailen? domien.parren@dppower.nl · LinkedIn